Instytut Integralnej Psychoterapii Gestalt

Zarówno w treningu szkoleniowym dla psychoterapeutów jak i dla superwizorów w sposobie uczenia przyjęliśmy zasadę opartą na tradycji nauczania zawodu w relacji mistrz-uczeń. Z jednej strony jest to nawiązanie do korzeni terapii Gestalt zawierających się w filozofii relacji Ja-Ty opartej na dialogu. Z drugiej strony jest nawiązaniem do tradycji różnych form zawodowego terminowania, które polega na nauce zawodu poprzez długotrwałą obserwację pracy doświadczonych mistrzów, wykonywaniu zadań zawodowych pod ich kontrolą, przyswajaniu przez bliski kontakt z nimi ich wiedzy zawodowej, umiejętności, norm etyki zawodowej, tak by w finale nauki uczeń stał się samodzielny i pozyskał własną pozycję zawodową w środowisku.
Zdobywanie doświadczeń psychoterapeutycznych w bliskich relacjach z nauczycielem zawodu – superwizorem oraz zdobywanie doświadczeń superwizorskich przy doświadczonych kolegach, którzy dzielą się swoim stylem superwizji, wiedzą i praktyką stało się regułą naszej Szkoły.

NARODZINY SZKOŁY SUPERWIZORÓW

Idea Szkoły Superwizorów zrodziła się z potrzeby psychoterapeutów Gestalt, którzy w swoich środowiskach w różnych miastach Polski pełnili funkcje superwizorskie wobec młodszych kolegów-terapeutów, ale czuli się niepewni i mało kompetentni w tej funkcji. Na różny sposób i w różnym czasie adresowali te potrzeby do lidera IIPG Zofii Pierzchała. W odpowiedzi Zofia zaprosiła do pracy nad projektem Programu Szkoły Superwizorów Magdę Zaleską – prekursora terapii Gestalt w Polsce i wieloletniego superwizora terapii Gestalt.
Efekty współpracy konsultowane były z Lyndą Osborne – psychoterapeutką i superwizorem z Metanoia Institute z Wielkiej Brytanii. Prace trwały rok.

UCZESTNICY SZKOŁY SUPERWIZORÓW IIPG

Aby stworzyć listę uczestników Szkoły do wybranych terapeutów Gestalt rozesłane zostały ankiety i zaproszenia wg następującego klucza:

• posiadanie certyfikatu terapeuty, od co najmniej 5 lat;
• praktyka psychoterapeutyczna, od co najmniej: 10 lat;
• doświadczenie w udzielaniu superwizji młodszym kolegom;
• doświadczenie w nauczaniu psychoterapii;
• nienaganna opinia o działalności zawodowej.

Opis grupy: 16 terapeutów (12 kobiet i 4 mężczyzn); wiek od 36 do 56 lat, z różnych miast Polski. Dojrzałość zawodowa i osobista uczestników spowodowała powstanie forum terapeutów poszukujących odpowiedzi na ważne pytania:

• Co jest superwizją a co superwizją nie jest?
• Kto to jest superwizor i jakie spełnia funkcje?
• Czym różni się Superwizja od psychoterapii?
• Jaka jest specyfika superwizji gestaltowskich?
• Jak uczyć psychoterapii w oparciu o superwizję?
• Jaką rolę spełnia superwizor wobec samodzielnego terapeuty?
• Jak zawierać kontrakt w superwizji, jej formy itp.

NAUCZYCIELE-SUPERWIZORZY

Ideą organizatorów było zaproszenie superwizorów, którzy swoją działalnością zawodową i badawczą inspirują rozwój psychoterapii, a w Szkole zechcą podzielić się wiedzą, sposobem pracy, umiejętnościami z uczestnikami.
Wiodącą orientacją teoretyczną stała się terapia Gestalt. Uzupełniającą: konstrukcjonizm społeczny i podejście eklektyczne.
Realizatorami Programu byli: Bogdan de Barbaro, Zofia Pierzchała, Peter Schulthess, Anna Turczyńska.

Anna Turczyńska, mgr psychologii klinicznej; certyfikowana psychoterapeutka PTP'; psychoterapeutka i superwizor PTP; Pełni ważne funkcje społeczne w środowisku psychoterapeutów.
Prowadzi psychoterapię grupową i indywidualną oraz superwizję pracy terapeutycznej psychologów i terapeutów przygotowujących się do certyfikatu. Od 1994 roku prowadzi prywatną praktykę.

Zofia Pierzchała, mgr psychologii klinicznej Uniwersytetu Jagiellońskiego; certyfikowana psychoterapeutka EAP, EAGT, PTP; superwizor psychoterapii i treningu grupowego PTP.
Od 1985 roku zajmuje się prowadzeniem psychoterapii indywidualnej i grupowej osób dorosłych. W 2001 założyła Instytut Integralnej Psychoterapii Gestalt, jest kierownikiem szkoleń w zakresie psychoterapii i superwizji.

Peter Schulthess, dr psychologii; certyfikowany psychoterapeuta EAP i EAGT; prezydent EAGT; wieloletni członek Zarządu EAGT i przewodniczący Komisji ds.Standardów Szkoleniowych. Od 1976 roku pracuje w Zurichu jako psychoterapeuta, superwizor i trener.
Bogdan de Barbaro; profesor dr habilitowany nauk medycznych; absolwent Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej w Warszawie (1973); kierownik Zakładu Terapii Rodzin Katedry Psychiatrii Collegium Medicum UJ. Specjalista psychiatrii. Certyfikowany psychoterapeuta i superwizor PTP’.

STRUKTURA SZKOŁY

Miejsce spotkań: Kraków, Instytut Integralnej Psychoterapii Gestalt
Czas trwania: luty-wrzesień 2009
Egzamin końcowy: październik 2009
Program realizowany był poprzez warsztaty tematyczne o superwizji oraz hiperwizję (superwizja superwizji).
Odbyły się:

• 3 warsztaty 20 godzinne: superwizja Gestalt (prowadzenie: Z. Pierzchała; P. Schulthess)
• 1 warsztat 20 godzinny: superwizja oparta na konstrukcjoniźmie społecznym (prowadzenie: B. de Barbaro)
• 1 warsztat 10 godzinny: superwizja eklektyczna (prowadzenie: A. Turczynska)
• 1 warsztat 25 godzinny: hiperwizja (prowadzenie P. Schulthess).

Suma godzin szkoleniowych: 115 godzin. W tym 60 godzin superwizji Gestalt, 30 godzin superwizji w podejściach komplementarnych i 25 godzin hiperwizji.

PROGRAM SZKOLENIA SUPERWIZORÓW

RAMY PROGRAMU

Prowadzący zajęcia poproszeni zostali, aby w swym autorskim warsztacie odnieśli się do następujących zagadnień:

• teoria i pojęcia charakterystyczne dla stylu superwizji prowadzącego zajęcia
• kontrakt superwizyjny
• umiejętności superwizorskie
• kwestie przeniesienia i przeciwprzeniesienia
• wpływ relacji superwizor-superwizant (recepta) na relację terapeuta (superwizant) – klient
• superwizja pracy terapeutycznej osoby w trakcie szkolenia na psychoterapeutę
• superwizja pracy terapeutycznej samodzielnych lub/i certyfikowanych terapeutów
• zagadnienia etyczne związane z superwizją.

Korzyści dla uczestników Szkoły:

• wieloaspektowe podejście do superwizji
• specyfika superwizji Gestalt
• indywidualny styl superwizji
• charakterystyka zjawisk zachodzących w procesie superwizyjnym.

PROGRAM SZCZEGÓŁOWY

Część wykładowa:

• Definicje superwizji – historia i współczesność.
• Teorie zaburzeń rozwoju terapii Gestalt.
• Wybrane zagadnienia terapii Gestalt w superwizji Gestalt.
• Wybrane zagadnienia relacji Ja-Ty wg. M. Bubera, jako podstawa relacyjnego modelu superwizji.
• Badania nad superwizją.
• Formy superwizji.
• Kontrakt superwizyjny.
• Ramy pojęciowe i teoretyczne dla superwizji w opcji konstrukcjonizmu społecznego.
• Superwizja pracy terapeutycznej w oparciu o tzw. późną szkołę mediolańską.
• Kontrakt superwizyjny, model medyczny. Rozróżnienie między konsultacją, doradzaniem a superwizją.
• Podstawowe umiejętności superwizorskie w modelu konstrukcjonistycznym:
  • gotowość do cyrkularnego rozumienia relacji,
  • umiejętność przyjęcia meta-pozycji wobec procesu terapeutycznego i superwizyjnego
  • irrewerencja wobec własnych teorii i mini-teorii.
• Superwizja – ujęcie eklektyczne.
• Praca w zespole superwizyjnym?
• Czy superwizor potrzebuje superwizji?

Część praktyczna:

• Rozwój świadomości siebie w roli superwizora.
• Ćwiczenie umiejętności inkluzji.
• Superwizja skoncentrowana na superwizancie (terapeucie).
• Superwizja skoncentrowana na kliencie (omówienie przypadku).
• Superwizja skoncentrowana na relacji terapeuta-superwizor.
• Ćwiczenie umiejętności interweniowania na poziomie procesu.
• Praca superwizyjna na tle grupy.
• Praktyka w diadzie z możliwością „stop-klatki” i grupowej refleksji oraz praca metodą teamu reflektującego.
• Rola superwizora a rola terapeuty.

HIPERWIZJA-SUPERWIZJA SUPERWIZJI

Hiperwizja jest formą doskonalenia zawodowego superwizorów.
Celem hiperwizji jest rozwijanie umiejętności i kompetencji superwizorskich w oparciu o analizę realnie prowadzonych superwizji. Hiperwizor koncentruje się na relacji z superwizorem oraz na jego doświadczeniach wynikających z prowadzonych przez siebie superwizji indywidualnych, grupowych lub zespołowych.
Podczas warsztatu hiperwizyjnego Peter pracował z każdym superwizorem indywidualnie na tle grupy. Superwizor przedstawiał materiały z odbytych sesji superwizyjnych, a wyodrębniony problem, określone zagadnienia, ciekawość superwizora stanowiły podstawę do dalszej pracy hiperwizora z zastosowaniem zasad terapii Gestalt. Po skończonej pracy uczestnicy warsztatu mogli dzielić się swoimi wrażeniami na jej temat lub dyskutować wynikłe z hiperwizji problemy, zagadnienia etyczne itp.

EGZAMIN CERTYFIKACYJNY

Egzamin końcowy odbył się miesiąc po zakończeniu Szkoły. Komisję egzaminacyjną stanowiły dwie certyfikowane superwizorki Gestalt spoza IIPG oraz pracownik naukowy UJ (certyfikowany psychoterapeuta Gestalt). Egzamin odbywał się w obecności kolegów ze Szkoły, którzy mogli dawać informacje zwrotne. Egzamin składał się z dwóch części:

• Część I – prezentacja nagrań video z sesji superwizyjnej oraz komentarz własny do wybranego zjawiska

• Część II – rozmowa z egzaminatorem (recenzentem pracy pisemnej) na temat procesu superwizji opisanego w tej pracy.

Praca pisemna.
Formalne wymagania dotyczyły objętości pracy tj. 20 stron sformatowanego tekstu A4.
Podstawą opisu były 3-5 sesji przeprowadzonych superwizji.
Zagadnienia poruszane w pracy: opis celu superwizji, zawarty kontrakt, ilość spotkań, miejsce spotkań, analiza przebiegu procesu superwizyjnego, wyszczególnienie rodzaju problemów i sposobów ich rozwiązania, ocena efektów zakończonej pracy, prognoza efektów superwizji trwającej itp.
Praca pisemna mogła być opisem superwizji indywidualnej, grupowej lub zespołowej.

Do egzaminu przystąpiło 100% uczestników Szkoły; 100% osób otrzymało Certyfikat Superwizora w efekcie pozytywnych ocen z egzaminu. Egzaminatorzy ocenili wysoko poziom przygotowanych prezentacji i prac pisemnych superwizantów. Wysoko ocenili ich poziom kompetencji i dojrzałości.

ZAŁOŻENIA TEORETYCZNE SUPERWIZJI

DEFINICJA SUPERWIZJI

Superwizja jest doskonaleniem umiejętności zawodowych psychoterapeutów.
Jest formą nabywania kompetencji w prowadzeniu terapii w końcowych latach treningu i w samodzielnej praktyce wykwalifikowanych terapeutów.
Jest szczególnym rodzajem czuwania terapeuty i superwizora nad przebiegiem procesu terapeutycznego tak, by podlegająca terapii osoba zdrowiała, stawała się bardziej szczęśliwa, dokonywała właściwych wyborów zgodnych ze swoimi talentami i zewnętrznymi uwarunkowaniami.
Superwizja wg Wikipedii to metoda używana w konsultacjach, psychoterapii i innych dyscyplinach związanych z opieką nad zdrowiem psychicznym oraz kontaktach z osobami dotkniętymi psychologicznymi problemami zdrowotnymi. Obejmuje regularne spotkania terapeuty z innym specjalistą posiadającym certyfikat superwizora.
Superwizja nie może zaistnieć bez osoby potrzebującej terapii (klienta) i bez osoby udzielającej pomocy psychologicznej (terapeuty).

Z perspektywy klienta superwizja to rodzaj konsylium nad jego stanem, bez osobistego udziału. Celem takiego konsylium jest ustalenie trafnej diagnozy i strategii terapeutycznej, a w efekcie wzrost pewności co do pozytywnych skutków terapii. Ktoś TRZECI czuwa!

Z perspektywy terapeuty superwizja jest oglądem jego umiejętności i wiedzy oraz predyspozycji osobowościowych ujawniających się w trakcie terapii w kontakcie z określoną osobą (Janem Kowalskim, rodziną Nowak itp.). Cel – to optymalizacja konkretnego procesu terapeutycznego i skuteczności pomocy klientowi.

Owocna, otwarta i pełna zaufania relacja pomiędzy klientem a terapeutą jest najważniejszym warunkiem skutecznej psychoterapii. Pieczę nad rozwojem i przebiegiem takiej relacji sprawuje superwizor. Niezależnie od sporów teoretycznych jakie wiodą przedstawiciele różnych szkół terapeutycznych nad znaczeniem poszczególnych czynników w skuteczności psychoterapii, klienci są zgodni co do tego czego potrzebują i co pomaga im w terapii. Najczęściej oczekują terapeuty ciepłego, niestwarzającego barier, umiejącego słuchać i rozumieć. .

KTO TO JEST SUPERWIZOR

Najczęściej jest praktykującym psychoterapeutą i nauczycielem psychoterapii jednocześnie. Jest świadom, że wsparcie terapeuty, a pośrednio klienta, musi opierać się na wyjątkowej relacji, którą znany i ceniony filozof Martin Buber określa relacją Ja-Ty, a wybitny amerykański psychiatra Eric Berne postawą „Ja jestem OK i Ty jesteś OK”.
Wyjątkowość tej relacji wynika ze zjawisk w niej zachodzących:

• dwie osoby bądź cała grupa osób kompetentnych zastanawiają się nad dobrostanem osoby trzeciej, którą zna jedynie terapeuta;
• przymierze terapeutyczne pomiędzy terapeutą a klientem znajduje analogię w sojuszu superwizyjnym pomiędzy terapeutą a superwizorem.

Zadaniem superwizora jest budowanie z terapeutą – superwizantem relacji opartej na współpracy i zaufaniu tak, aby badanie jej aspektów emocjonalnych i racjonalnych było płaszczyzną odkrywania zjawisk zachodzących w procesie terapeutycznym.

Dobra relacja superwizyjna jest dla terapeuty podstawą do oglądania pracy z klientem z metapoziomu, do snucia refleksji i poszukiwania dróg, którymi podąży wspólnie z klientem. Dla superwizora ważne jest zachowanie równowagi pomiędzy wsparciem terapeuty a konfrontowaniem go z trudnościami ujawniającymi się w pracy terapeutycznej. Pomiędzy oceną „jesteś dobra, poradzisz sobie”, a osądem „brak ci umiejętności do prowadzenia tej sprawy” istnieją rzeczowe informacje zwrotne, które wskazują konkretne obszary do zmiany, do korekty, do zastosowania przez terapeutę. Kiedy terapeuta do dobrej pracy z klientem potrzebuje tylko wsparcia, superwizor sięga do pozytywnych informacji zwrotnych. Kiedy potrzebuje dostrzec ukryte przeszkody w skutecznej pomocy klientowi, wskazuje konkretne obszary w których warto coś poprawić.

Dobra relacja terapeutyczna to kluczowe zjawisko dla zainicjowania i zaistnienia zmian w życiu klienta. Przymierze terapeutyczne oparte na współpracy prowadzi klienta do „zmian konceptualnego ujęcia swoich problemów, a ostatecznie – do zmian w zachowaniu: może on stawić czoła lękom, podejmować ryzyko i przepracowywać problemy w relacjach interpersonalnych” (Lambert, op. Cit., s. 104). Z badań nad skutecznością terapeutów oraz z badań nad superwizją wynika, że podstawowymi czynnikami dobrej relacji tak terapeutycznej jak superwizyjnej są: „empatia, akceptacja, elastyczność, otwartość połączona z gotowością do konfrontacji, poczucie humoru…” (M.C. Gilbert, K. Evans op, cit., s. 68). Carifio i Hess definiują sylwetkę idealnego superwizora: „to ktoś, kto w relacjach z superwizantem okazuje szacunek, empatię, autentyczność, konkretność i otwartość (Corifio, Hess, 1998, s. 245).

Superwizor zachęca terapeutę do poszukania związków między praktyką a teorią, gdyż aspekty teoretyczne służą do opisywania i zrozumienia dynamiki klienta bądź natury samej relacji terapeutycznej i tym samym wzbogacają praktykę superwizanta. W superwizji rozważa się problemowe punkty relacji terapeutycznej typu „utknąłem w miejscu”, „terapia nie idzie do przodu”, „kręcimy się w kółko”, „nie dostrzegam problemu”. Heinz Kohut nazywa je „porażkami empatycznymi” a Jeremy D. Safran „zerwaniem sojuszu terapeutycznego”. Taka analiza dialogu terapeutycznego odsłania konkretne, trudne dla psychoterapeuty punkty interakcji z klientem. Przyjrzenie się z bliska tym „punktom” w pracy z superwizorem sprawia, że terapeuta poszerza swoją świadomość o powody takiego nieproduktywnego czasu terapii po swojej lub klienta stronie.

Praca superwizyjna opiera się na konkretnych założeniach teoretycznych wynikających z podstaw teoretycznych określających szkoły terapeutyczne.

Wspólnym założeniem różnych podejść teoretycznych jest ważność relacji terapeuta-kient. Terapeuci egzystencjalni i humanistyczni główny akcent kładą na to, aby związek z klientem był wspomagający, autentyczny, nacechowany troską i zaufaniem, pełen akceptacji i uczciwości. I tak tę relację analizuje superwizor Gestalt, określając braki i obszary niedostatecznie uaktywnione w relacji po stronie terapeuty.

MODEL SUPERWIZJI wg P. Schulthessa

I krok:
- ustalenie tego co jest piekne w relacji superwizant-klient (what its the beauty?)
Inspiracją dla tego kroku są doświadczenia J.Zinkera w terapii z parą i jego odkrycie jakie pozytywne reakcje małżonków pojawiły się po informacjach terapeuty o tym co widzi jako piękne w ich relacji.
Dla potrzeb superwizji widzenie tego co piękne (nawet w metaforze) wzbogaca pole percepcji relacji o niewidoczne aspekty piękna.

II krok:
- ustalenie tego co się rozwija w relacji superwizant-klient (what its well developer?)
Spostrzeżenie tych aspektów relacji, przeżyć klienta, świadomości superwizanta itp., które dobrze się rozwijają. Praca w sferze oczywistości.

III krok:
- ustalenie tego co się nie rozwija lub rozwija się słabo (what is missing?)
Spostrzeżenie tych aspektów relacji, świadomości klienta, świadomości terapeuty itp., które nie rozwijają się lub są obecne słabo. Czego brakuje? Co nie idzie dobrze? Praca w sferze nieświadomości.

IV krok:
- eksperyment.
II i III krok dają orientację superwizorowi odnośnie relacji terapeuta-klient: co się rozwija, co idzie a co nie idzie, co się rozwija słabo, lub nie rozwija się w ogóle. Informacje te służą do stworzenia doświadczenia, eksperymentu, który poszerzy świadomość terapeuty o aspekty niezbędne w rozwoju relacji z klientem.

V krok:
- integracja (integration what did I learn?)
Superwizant w dialogu z superwizorem werbalizuje swoje doświadczenie uświadamiając sobie to czego nauczył sie z tego eksperymentu i o co może wzbogacić wiedzę na temat klienta i relacji z nim. Ważna jest asymilacja popełnionych błędów jako sposób uczenia się rozwiązywania problemów.

Celem superwizji w tym modelu jest odblokowanie ograniczeń, w których pozostaje terapeuta w relacji z klientem. Po stronie terapeuty superwizor aktywnie poszukuje ograniczeń, usztywnień, zatrzymań. Zadaniem superwizora jest odnalezienie zablokowanej kreatywności terapeuty i przywrócenie jej do relacji z klientem. Pomocnym pytaniem jest pytanie o to co zraniło terapeutę w relacji z klientem.